چهار چوب قانونی( حقوقی)

سیستم حکومتی و سیستم انتخاباتی
به اساس قانون اساسی 2004 افغانستان، رییس جمهور هم رییس دولت و هم قوماندان اعلای  اردو می باشد. رأییس جمهور، رییس قوه اجرائیه بوده و از طریق رای سری برای پنج سال انتخاب می شوده و برای دو دوره حق کاندید شدن دارد. یک کاندید برای رییس جمهور شدن باید رای اکثریت قاطع را یعنی بیش از 50 درصد- بدست آورد. هرگاه هیچ کاندیدی اکثریت قاطع را بدست نیاورد، درانصور میان دو کاندیدی که بیشترین رای را ازان خود کرده، دور دوم انتخابات برگزار می شود. به اساس تقسیم اوقات کمیسیون انتخابات، نتایج انتخابات 20 اگست سال 2009, بتاریخ 17 سپتامبر اعلان می شود. هرگاه درین انتخابات هیچ کاندیدی بیش از 50 درصد رای نگیرد، درانصورت بتاریخ اول ماه اکتوبر دور دوم انتخابات برگزار می گردد.
قوه مقننه از دو اتاق تشکیل شده و بنام شورای ملی یاد می شود. اعضای ولسی جرگه بطور مستقیم و مشرانو جرگه بطور غیر مستقیم انتخاب می شوند. انتخابات برای تعیین 249 عضو ولسی جرگه قبلی در سال 2005 به سیستم رای واحد و غیر قابل انتقال صورت گرفت. آنان برای یک دوره 5 ساله انتخاب شدند. حداقل یک بر چهار اعضای ولسی جرگه را زنان تشکیل می دهند. اعضای مشرانو جرگه به سیستم مختلف انتخاب می گردند- هر شورای ولایتی دو عضو خود را بطور انتخابی به مشرانو جرگه می فرستد و دو برسه 3/2 مشرانو جرگه را نمایندگان شورای ولایتی تشکیل می دهد. یک بر سه 3/1 باقی مانده اعضای مشرانو جرگه را رییس جمهور از میان متخصصان و افراد باتجربه بر می گزیند.
قانون شوراهای ولایتی سال 2007 وظیفه شوراها را کمک به پیشرفت و بهبود امور اداری ولایات قلمداد کرده است. اعضای شوراهای ولایتی به اساس اکثریت نسبی انتخاب شده اند- در هر ولایت افغانستان یک شورای ولایتی موجود است. این شوراها به تناسب نفوس هر ولایت از 9 تا 29 عضو دارند. در قانون انتخابات سال 2005 تصریح شده است که حداقل یک بر چهار اعضای شورای هر ولایت باید زنان باشند.
حقوق سیاسی و مدنی
قانون اساسی، تمام حقوق اساسی و آزادی اتباع کشور را تضمین کرده و تصریح می کند که به اعلامیه حقوق بشر و سایر تعهدات بین المللی که افغانستان امضا کرده است، احترام می کند. افغانستان در اپریل 1983 از کنوانسیون بین المللی حقوق سیاسی و مدنی؛ در اگست 1983 از کنوانسیون رفع هرگونه تبعیض قومی و در ماه مارچ 2003 از کنوانسیون رفع هرگونه تبعیض علیه زنان، حمایت کرده است.
قانون اساسی آزادی ایجاد تشکیلات و گردهمایی ها را ضمانت می کند. 24 ساعت قبل از برگزاری گردهمایی و یا تظاهرات، باید مقامات محلی بطور کتبی از موضوع اطلاع داده شوند.
وسایل قانونی
قانون اساسی 2009 اساس انتخابات سال 2009 شمرده می شود. یک تعداد قوانین دیگر از جمله قانون انتخابات (2005)، قانون احزاب سیاسی (2007)، فرمانهای رییس جمهور و سایر مقرره های که از سوی کمیسیون مستقل انتخابات صادر شده است چوکاتی را برای انتخابات ریاست جمهوری و شوراهای ولایتی 2009 تعیین می کند. فرمان رییس جمهور مبنی بر عدم مداخله در امور انتخابات (1388) و قواعد و مقرراتی که از سوی کمیسیون سمع شکایات به نشر رسیده، چوکات قانونی انتخابات را بازهم توسعه داده است.

متن های عمده مربوط به انتخابات قرار ذیل است:

قوانین:

• قانون احزاب سیاسی
• قانون انتخابات
• قانون رسانه های جمعی افغانستان
• قانون تابعیت افغانستان
• فرمان رییس جمهور در ارتباط به تشکیل کمیسیون مستقل انتخابات
• قرمان 1388 رییس جمهور دولت جمهوری اسلامی افغانستان در ارتباط به عدم مداخله در امور انتخابات.
• فرمان رییس جمهور دولت انتقالی اسلامی افغانستان در مورد تصویب قانون تجمعات، مظاهره ها و انتقادها.
• قانون پولیس
•  

مقرره ها:

• مقرره کمپاین انتخاباتی
• مقرره افشای مصارف مالی کمپاین انتخاباتی
• مقرره شکایات و اعتراضات انتخاباتی
• مقرره تایید نتایج انتخابات
• مقرره تکنالوژی معلوماتی
• مقرره کارکنان موقت انتخابات
• مقرره آمدن مهمانان خاص در مراکز رای دهی، نام نویسی، و  شمارش آرا
• مقرره رای دهی
• مقرره افتتاح کمیسیون رسانه ها و فعالیت رسانه های جمعی
• مقرره شمارش آرا
• مقرره ثبت نام کاندیدان
• مقرره آرشیف و از بین بردن اسناد حساس انتخاباتی
• مقرره کمپاین انتخاباتی
• مقرره کمیسیون مستقل انتخابات در مورد افزایش مراکز ثبت نام رای دهندگان
• مقرره ثبت نام رای دهندگان
• مقرره صدور اجازه نامه به ناظران، خبرنگاران، نمایندگان احزاب سیاسی و کاندیدان مستقل
• طرزالعمل کمیسیون سمع شکایات انتخابات

سایر اسناد مربوطه:

• اصولنامه احزاب سیاسی و کاندیدان
• اصولنامه ناظران
• اصولنامه رسانه ها

کمیسیون سمع شکایات انتخابات
کمیسیون سمع شکایات انتخابات در 26 اپریل 2009 بطور رسمی به اساس ماده 52 قانون انتخابات افتتاح گردید تا مسایل ذیل را بررسی و در مورد آنها تصمیم بگیرد:

• شکایات در مورد سرپیچی از مقررات در جریان انتخابات از جمله نقض قانون به شرط آنکه شکایت قبل از تایید نتایج انتخابات، به کمیسیون ارایه شود.
• شکایات و اعتراضاتی که در مورد مشروعیت و اهلیت کاندیدان شامل لیست در جریان انتخابات بوجود می آیند.